Een bloeiende binnentuin bij de haven. Verborgen hofje vol geschiedenis.

Wie door de poort aan de Oosthaven in Gouda loopt, stapt niet zomaar een binnentuin binnen, maar een stukje geschiedenis. De ruimte heeft in nauwe samenwerking met VDBH West een nieuw leven gekregen. Henk van Wageningen, bestuurslid van Stichting tot Behoud van het Gebouw De Haven, vertelt over de geschiedenis en de vernieuwde tuin.

De Haven in Gouda – een binnentuin met geschiedenis

Gebouw De Haven, ooit gebouwd als Joods bejaardenhuis, ademt nog altijd de verhalen van haar bewoners van toen en nu.

“In de Tweede Wereldoorlog werd de Joodse gemeenschap hier weggevoerd”, vertelt Henk. “64 Stolpersteine in het trottoir herinneren aan de ouderen die hier destijds woonden, maar nooit terugkeerden.” Tijdens de oorlog nam de SS het gebouw in gebruik.

Na de oorlog kreeg het pand verschillende functies. Eerst diende het tijdelijk als gemeentehuis en later als kerkelijk centrum van de hervormde kerk. In de jaren negentig kwam het gebouw in handen van vermogende Gouwenaren die het kochten om het sociaal-diaconale karakter te behouden.

Tegenwoordig is het pand eigendom van Stichting De Reling. De stichting biedt er onderdak aan twaalf bewoners. Op de begane grond zijn onder andere Stichting Domino en De Hoop uit Dordrecht actief.

Van gesloten tuin naar open hofje

Tot enkele jaren geleden was de binnentuin hermetisch afgesloten. “Het was een plek waar je niet kwam”, herinnert Henk zich. De tuin hoorde bij de vrouwenopvang die hier twintig jaar gevestigd was. Toen de opvang vertrok en de renovatie begon, ontstond het idee om van de afgesloten ruimte een open hofje te maken.

Buurtbewoners die kwamen kijken, hadden geen idee dat hier een tuin verborgen lag.

De vernieuwde binnentuin kreeg de naam Teixeira de Mattoshof, vernoemd naar de vroegere directrice van het Joods bejaardencentrum. Achter in de tuin staat nog altijd het oude metaheerhuisje, een monumentaal gebouwtje waar overledenen volgens Joodse traditie werden gewassen.

Waar het huisje vroeger nauwelijks bereikbaar was, vormt het nu een zichtbaar onderdeel van de tuin. Op de gevel vertelt een QR-code inmiddels het verhaal van deze bijzondere plek. Er liggen plannen voor informatieborden en op 4 mei start de Joodse gemeenschap hier voor het eerst de Dodenherdenking.

Tijdens de laatste Open Monumentendag kwamen in twee dagen tijd maar liefst 1.400 bezoekers langs. Zelfs toeristen uit Amerika weten de plek inmiddels te vinden, omdat hun voorouders hier ooit woonden.

Samenwerking met VDBH-West

Voor de herinrichting van de binnentuin zocht de stichting een partij die kon meedenken met de bewoners, de geschiedenis en de omgeving. Via mond-tot-mondreclame kwam men uit bij VDBH-West.

“Samen hebben we een programma van eisen opgesteld dat aansluit bij de mensen die hier wonen”, vertelt Henk. “Het moest een groene, prettige plek worden, maar wel met privacy voor de bewoners.”

VDBH-West ontwierp een tuin met diagonale paden, zodat bezoekers niet rechtstreeks langs de ramen lopen. In het midden ligt een vijver in de vorm van een Davidsster met een klein fonteintje, een idee dat ook uit het ontwerp van VDBH-West kwam.

Een tuin die weer leeft

De uitvoering verliep volgens plan. Na de bouwvak gingen de werkzaamheden van start en vijf weken later was de binnentuin gereed.

“Ik kwam bijna dagelijks kijken en had goed contact met de mannen die hier werkten”, vertelt Henk. “Ze hielden zich aan de afspraken, het werk was op tijd klaar voor de Monumentendag en we bleven binnen het budget. Wat wil je nog meer?”

VDBH-West komt bovendien twee keer per jaar terug voor onderhoud, zodat de tuin mooi blijft en niet opnieuw verwaarloosd raakt.

Overdag is de binnentuin vrij toegankelijk voor bezoekers. ’s Avonds gaat de poort dicht, zodat bewoners hun rust behouden. Inmiddels is er weer volop leven in de tuin: bewoners zitten er graag buiten, Stichting Domino heeft er een terras en bezoekers komen langs om het historische metaheerhuisje te bekijken.

De Haven is daarmee veranderd van een verborgen plek naar een hofje waar geschiedenis, ontmoeting en groen samenkomen, een tuin die opnieuw tot bloei is gekomen.